ترکیه کشور همسایه ماست، داد و ستد فرهنگی یکی از ریشه های مهم دوستی دو ملت ایران و ترکیه است، کمال آتاتورک و رضا شاه تقریبآ همزمان به قدرت رسیدند و هر دو در پی آبادی و مدرن کردن کشور خود بودند، اکثریت جمعیت هر دو کشور را مسلمانان تشکیل می دهند، اما بخشی کوچکی از خاک ترکیه در اروپا واقع شده، ترکیه عضو پیمان نظامی ناتو است و میخواهد وارد اتحادیه اروپا بشود پس ناچار است به تعدیل قوانین خود و همسو کردن آنها با قوانین کشورهای اروپایی تن در دهد. در همین رابطه است که قانون اعدام را لغو می کند، حقوق کردها و زنان را  تا حدودی برسمیت می شناسد، و طبیعی است که اینهمه باعث شود که باد در بادبان کشتی همجنسگرایان ترکیه وزیدن بگیرد، اما آیا دلیل موفقیتهای همجنسگرایان ترکیه را همین باید دانست، یعنی عامل خارجی؟ یا خود تلاشها و مبارزات و کوششهای همجنسگرایان در کشور همسایه ما علت اصلی موفقیتهای آنهاست؟

 سازمانهای مدافع حقوق بشر و همجنسگرایان ترکیه از اهمیت عضویت کشور خود در اتحادیه اروپا آگاهند اما تسلیم ناسیونالیس کور ترک که میگوید ما نباید از نقض حقوق بشر در ترکیه حرف بزنیم مبادا که اروپا عضویت ما را رد کند، نمی شوند و آگاهانه

فشار داخلی و بین المللی بر دولت متبوع خود برای رعایت حقوق شهروندان ترک را افزایش داده اند.

 کشور ما نمی خواهد به عضویت اتحادیه اروپا درآید اما به داد و ستد و روابط سیاسی و اقتصادی با اروپا و جهان نیازمند است .

سازمانهای زنان، گروههای حقوق بشری، زندانیان سیاسی و تشکلات کارگری تا حدودی از این اهرم استفاده کرده و از جهانیان می خواهند که در تنظیم روابط خود با ایران موضوع حقوق بشر را در نظر بگیرند اما موضوع حقوق همجنسگرایان ایران کماکان مسکوت مانده. چرا؟ آیا سکوت و دست رو دست گذاشتن خود همجنسگرایان ایران دلیل آن است یا تنگ نظریهای گروههای حقوق بشری کشور؟یا ...؟؟ اما بدون شک رخوت، کناره گیری و بی تفاوتی بخش بزرگی از همجنسگرایان کشور یکی از این دلائل است.

با هم به تجارب مبارزاتی همجنسگرایان کشورهمسایه ترکیه و موفقیت های آنان نگاهی بیندازیم

هیچوقت در قانون رسمی ترکیه همجنسگرایان ممنوع نبوده اند ( گفته می شود که در قانون زمان شاه هم همینطور بوده) با اینهمه مذهب ، فرهنگ و کدهای اخلاق عمومی و نظامیان با کودتا بقدرت رسیده، هیچوقت مجالی برای خودآگاهی همجنسگرایان نگذاشته اند. تنها در سالهای اول دهه نود میلادی  است که تعداد کمی از همجنسگرایان ترک تحرکی از خود نشان می دهند. امروز یعنی حدود 15 سال بعد، موقعیت همجنسگرایان در ترکیه با ما همجنسگرایان در ایران قابل مقایسه نیست و آنها در شرایط بسیار بهتری بسر می برند هرچند که هنوز راه درازی در پیش دارند.  امروز دو سازمان عمده همجنسگرایان در ترکیه فعالیت می کنند. یکی به اسم لمبدا استانبول و  دیگری به اسم کائوس جی ال.

گروه لامبدا استانبول در ماه هفتم سال 1993 میلادی توسط 15-10 نفر از افراد داوطلب تشکیل گردید.

 از سال 1992 تا 1993 یک سری فعالیتها با مضمون آزادی جنسی توسط گروهی که خود را گروه رنگین کمان معرفی می کرد، در شهر استانبول صورت می گرفت. وقتی شهردار استانبول فعالیت آنها را ممنوع کرد، تعداد 15-10 نفر از همجنسگرایان دواطلبانه گروهی را با هم تشکیل دادند و آن را لامبدا استانبول نام نهادند( ماه هفتم سال 1993). این گروه امروز به یکی از دو گروه عمده همجنسگرایان ترک بحساب می آید و در طی سالها فعالیت اعتبار محلی و جهانی وسیعی بدست آورده است. فعالیتهای لامبدا استانبول بصورت خودجوش و داوطلبانه صورت می گیرد یعنی اگر چند نفر همجنسگرا پیدا شوند که به کار یا موضوع خاصی علاقه دارند از آنها درخواست می کند تا خودشان دنبال قضیه رفته و برنامه را اجرا کنند. و از این طریق تعداد داوطلبان و حوزه های فعالیتا گسترش می یابند.

 جلسات دور هم جمع شدن همجنسگرایان در روزهای یکشنبه  که حدود 30 تا 50 نفر در هر جلسه شرکت می کنند،

برنامه ماهانه نمایش فیلم که درهر نمایش 50 تا صد نفر شرکت می کنند، از این جمله اند.

این گروه بر اساس تعداد افرادی که داوطلبانه حاضر به کار کردن هستند و بر اساس استعداد های موجود فعالیتهای دیگری هم انجام می دهد از جمله در سال 1994 چند نفری که به تهیه و اجرا برنامه رادیویی علاقمند بودند، دور هم جمع شده و بمدت یکسال و نیم تمام برنامه رادیویی همجنسگرایان تهیه و پخش می کردند که شبهای یکشنبه بین ساعت 12 تا یک نیمه شب اجرا می شد و با انتخاب برنامه های متنوع و موسیقی خوب توانست توجه شنوندگان غیر همجنسگرا را هم به خود جلب کند و به این طریق در جلب حمایت اجتماعی برای همجنسگرایان موفقیت زیادی داشت. کار داوطلبانه دیگر تشکیل گروهی است که هدف آن برجسته کردن مسئله خشونت بر علیه همجنسگرایان در جامعه ترکیه است. این گروه داوطلب جزوه ای در باره خشونت بر علیه همجنسگرایان منتشر کرد که در آن راههای مقابله با خشونت و اینکه فرد در زمان مواجه شدن با خشونت و بعد از آن چه کاری باید بکند توضیحات مفصلی داده شده بود و هزاران نسخه آن را پخش کردند. پروژه دیگر گروه لامبدا دایر کردن کتابخانه همجنسگرایان استانبول است که در آن کتابخانه،  مجلات، فیلم، کتاب و... در باره همجنسگرایی نگهداری میشود و همه آنها را افراد داوطلبانه در اختیار کتابخانه گذاشته اند و افراد دواطلب و علاقمند هم آن را می گردانند و هر کسی میتواند به آنجا مراجعه و به کتاب یا مجله مورد علاقه خود دسترسی پیدا کند. برگزاری سمپوزیوم ها و جلسات و نشست های مختلف از دیگر اقدامات خوب گروه لامبدا می باشد از جمله در سال 2003 و 2004 با همکاری دانشگاه بیگلی استانبول دو سمپوزیوم در رابطه با مسائل همجنسگرایان ترکیه برگزار کرد. همچنین در چندین تظاهرات مختلف با نام خود و با برافراشتن پرچم رنگین کمان شرکت کرده اند. یا برای ایجاد تغییرات به نفع همجنسگرایان در قوانین ترکیه با دیگر گروه همجنسگرایان کشور که مرکز آن در آنکارا است دست به فعالیتهای مشترکی می زند که رفتن به مجلس ترکیه و ملاقات با اعضاء کمیسیون قضایی مجلس و مذاکره در باره حقوق همجنسگرایان در قوانین یکی از نمونه های آن می باشد. تلاش گروه لامبدا در سال 1993 برای برگزاری یک نشست بین المللی همجنسگرایان در ترکیه با شرکت نمایندگان سازمانهای همجنسگرایان کشورهای مختلف، وکلا ترک، هنرمندان و تعدادی از نمایندگان پارلمان اروپا با مخالفت دولت مواجه شد و به جایی نرسید اما لامبدا عقب نشینی نکرد و با انجام اعتراضات و تماس با سازمانهای جهانی و خبرگزاریها موفق شد خبر مخالفت دولت ترکیه با حقوق همجنسگرایان را در روزنامه های محلی، خبرگزاریهای جهانی و سازمانهای جهانی حقوق بشر منعکس کند طوری که کنگره آمریکا و کمیسیون حقوق بشر پارلمان اروپا در گزارشات خود در مورد وضعیت حقوق بشر در ترکیه موضوع نقض حقوق همجنسگرایان را هم وارد کردند. این حمایت جهانی به کند شدن لبه حملات و مخالفتهای دولت با همجنسگرایان گردید و آنها را برای مبارزه بیشتر امیدوارتر کرد. لامبدا استانبول برای تثبیت حمایتهای بین المللی کسب شده، در همان سال 1993 بعضویت ایلگا ( سازمان جهانی همجنسگرایان) در آمد.

انجمن مبارزه با ایدز ترکیه هرچند که در ابتدا به مسائل همجنسگرایان بی توجه بود اما شرکت داوطلبانه همجنسگرایان در فعالیتهای آن انجمن و گرفتن مسئولیت عملی در آگاهی رسانی در باره خطر ایدز، و همچنین تلاشهای گروه لامبدا باعث تغییر رویه انجمن مبارزه با ایدز نسبت به حقوق همجنسگرایان گردید تا جایی که امروز این انجمن روابط و همکاریهای وسیع و نزدیکی با گروههای همجنسگرایان دارد که انتشار جزوه مشترکی در رابطه با راههای جلوگیری از گسترش ایدز از این نمونه همکاریها است. البته سازمان بهداشت جهانی هزینه این جزوه را متقبل شده بود.

چند سال بعد د ومین تلاش همجنسگرایان ترک برای برگزاری یک نشست بین المللی باز هم با شکست مواجه شد ولی آنها با استفاده از روابط و تماسهای بین المللی ، اینترنت و خبرگزاریها از جمله خبرگزاری رویتر اینبار بطور وسیعی به موضوع مخالفت ترکیه با حقوق همجنسگرایان جنبه جهانی دادند و همین باعث شد که سیل اعتراضات جهانی بسمت وزارت کشور و وزارت فرهنگ ترکیه سرازیر شود.

در سال 1996 کنفرانس سازمان ملل در مورد جمعیت جهانی در ترکیه برگزار گردید و گروه لامبدا با همکاری یکی از سازمانهای ترک موفق به شرکت در ان کنفرانس گردید. همین ابتکار باعث جلب حمایت و کسب اعتبار وسیعی برای همجنسگرایان گردید طوری که برای اولین بار روزنامه های ترکیه در مورد فعالیت گروه لامبدا گزارشاتی منتشر کردند.

در همین سال گروه لامبدا و کمیسیون جهانی حقوق بشر همجنسگرایان با هم بیانیه مشترکی را منتشر نمودند که در آن به سرکوب و خشونتهای وارده به همجنسگرایان و ترانس سکشوالها در خیابان اؤلکر(

(Ulker

اعتراض شده بود. این بیانیه هم در ترکیه و هم در کشورهای دیگر انعکاس خوبی داشت طوری که بعضی از نمایندگان سازمانهای حقوق بشر و دولتهای اروپایی از آن خیابان بازدید کردند تا از نزدیک با اوضاع آشنا شوند.

لامبدا استانبول در سال 1998 اولین کنفرانس رسمی و علنی همجنسگرایان در ترکیه را برگزار کرد. در این کنفرانس تعداد زیادی از همجنسگرایان ترک از جمله تعدادی از اعضاء گروه " دختران سافو" ( یک سازمان لزبین فمینیست ترکیه) و همچنین تعدادی از اعضا گروه "گی ترک" ( یک سازمان متعلق به همجنسگرایان ترک در آلمان) شرکت کردند. از آن روز به بعد این کنفرانس هر شش ماه یکبار برگزار می شود و شرکت کنندگان در مورد وضعیت همجنسگرایان کشور، حقوق آنها در قانون و راههای مبارزه و کسب حقوق بیشتر برای همجنسگرایان را بررسی می کنند.

از دیگر اقدامات لامبدا استانبول همکاری با دیگر گروههای اجتماعی است که برای نمونه میتوان به شرکت لامبدا در تظاهرات اول ماه مه ( 11 اردیبهشت - روز جهانی کارگر) و شرکت در تظاهرات زنان ترکیه بمناسبت 8 مارس روز جهانی زن، شرکت در فستیوالهای مختلف در دانشگاهها، شرکت در فستیوال موسیقی آلترناتیو و.... نام برد. هدف لامبدا از اینگونه همکاریها با دیگر گروههای اجتماعی این است که از یکطرف از مبارزات دیگر گروهها در جامعه حمایت و پشتیبانی بعمل آورد تا آنها هم از همجنسگرایان حمایت کنند و هدف دیگر علنی شدن هر چه بیشتر  و نشان دادن حظور همجنسگرایان در همه جای جامعه می باشد.

در تاریخ 26 ماه مه 2002 ( مصادف با سی و سومین سالگرد شورش معروف به استون وال همجنسگرایان آمریکا)  لامبدا استانبول برای اولین بار صاحب یک محل رسمی می شود که با ترتیب جشن بزرگی این محل را رسمآ افتتحاح می کنند که امروز دفتر رسمی لامبدا در آن قرار دارد.

گروه کائوس چی ال

(KAOS GL)

 در سال 1994 همجنسگرایان فعال در "انجمن حقوق بشر" شهر آنکارا با همکاری تعدادی دیگر، کمیسیون جدیدی بنام " کمیسیون حقوق بشر همجنسگرایان" بعنوان شعبه ای از "انجمن حقوق بشر" آنکارا درست کرده و شروع بفالیت می کنند.

بخشی از اعضا این کمیسیون جدید تقریبآ همزمان دست به انتشار مجله ای بنام کائوس جی ال میزنند در همان سال هیئت مدیره جدید "انجمن حقوق بشر" آنکارا از برسمیت شناختن کمیسیون حقوق بشر همجنسگرایان بعنوان زیر مجموعه خود مخالفت می کند و آن را تعطیل می نماید. در اعتراض به این اقدام تمام همجنسگرایان عضو انجمن مزبور از آن کناره گیری می کنند که بعدآ تعدادی از آنها به منتشر کنندگان مجله کائوس چی ال می پیوندند و سازمان کائوس جی ال را بعنوان یک گروه مستقل همجنسگرایان تشکیل می دهند که تا همین امروز هم  بعنوان یک گروه جدی همجنسگرایان ترکیه فعالیت می کند.

گروه مزبور در توضیح علت وجودی خود می نویسد: " اتحاد و متشکل شدن همجنسگرایان کلید و راه حل اصلی آزادی آنها است، تلاش برای گوش دادن به صداهای تنها و منزوی از طریق تقویت و ایجاد همبستگی بین همجنسگرایان، مبارزه با داغ وننگ و برچسب ها همچون بیمار یا منحرف جنسی خواندن همجنسگرایان، ما را به جهتی سوق داد که متشکل شویم و برای ایجاد جهانی که خواهان آن هستیم به اعمال سیاست روی آوریم.  موجودیت گروه کائوس ناشی از این نیاز است که نشان دهیم که همجنسگرایی تنها در باره سکس نیست، همجنسگرایی نه در رختخواب شروع می شود و نه در رختخواب پایان می گیرد، بلکه یک نوع روش زندگی است."

در مورد اینکه آیا کائوس جی ال یک گروه سیاسی متعلق به همجنسگرایان است و مبارزه برای حقوق آنها را یک موضوع سیاسی می کند، جواب می دهد که :" به نسل بعد از کودتای نظامی سپتامبر 1998 اینطور آموخته شده که سیاست ضرر آفرین است و دخالت در سیاست بمعنای عدول از راه حق می باشد . اما این نکته فراموش شده که خود این تعریف از سیاست، سیاسی است همچنسن همانطور که فمینیستهای دهه هفتاد اروپا اعلام کردند { آنچه شخصی است سیاسی هم می باشد.}. سیاست در بطن شیوه زندگی انسانها قرار دارد؛ چگونگی لباس پوشیدن، چگونگی ایجاد رابطه با هم و...... و این گفته که دگر جنسگرایی تنها و تنها گرایش طبیعی و قانونی است همانقدر سیاسی است که جمله عکس آن یعنی این گفته که همجنسگرایی یک  هویت طبیعی جنسی است."

 گروه کائوس جی ال از همان ابتدای تاسیس به تماس و همکاری با همجنسگرایان ترکیه ای مقیم خارج  دست زد و از آن طریق توانست ارتباط و رابطه خوبی با جنبش همجنسگرایان در کشورهای مختلف و سازمانهای جهانی همجنسگرایان برقرار کند.

این گروه ایجاد رابطه و داد و ستد با همجنسگرایان کشورهای همسایه ترکیه را هم جزء برنامه های خود می داند که البته تا حدود کمی موفق شد ه اند اما دست اندرکاران آن آرزو دارند که روزی کنفرانس وسیعی با شرکت نمایندگان همجنسگرایان کشورهای همسایه از ایران و سوریه و عراق گرفته تا یونان و قبرس و کشورهای بالکان، در ترکیه برگزار کنند.

گروه کائوس چی ال علاوه بر انتشار مجله " کائوس جی ال" دارای یک مرکز فرهنگی هم هست.: " همجنسگرایان ترکیه در خفا زندگی می کنند نه بطور علنی در جامعه، همجنسگرایی در خانه خصوصی، کلوبها، شبها در یکی دو خیابان معروف و در حمام عمومی اتفاق می افتد. اما ما معتقدیم که همجنسگرایان به بیشتر از اینها نیاز دارند. به این دلیل آپارتمانی را تبدیل به مرکز فرهنگی کائوس جی ال کردیم چرا که این یک نیاز بود، جایی که همجنسگرایان آن را متعلق به خودشان بدانند و این قدمی در راه علنی شدن است ، قدمی در راه نفی حاشیه ای بودن در جامعه ."

چه کسانی از این مرکز فرهنگی استفاده می کنند؟  " این محل بروی همه همجنسگرایان و گروههای همجنسگرایان باز است  و میتوانند از آن استفاده کنند. همچنین گروههای سیاسی که هوموفوبیک( مخالف و یا ضد همجنسگرا) نیستند هم میتوانند از آن استفاده کنند. ما سعی می کنیم این  محل را به جایی برای خلاقیت و همبستگی تبدیل کنیم. برگزاری نمایشگاه عکس،  سمینارهای هفتگی، نمایش فیلم، کنفرانس های مختلف و دایر کردن کلاس زبان انگلیسی از جمله فعالیتهایی است که در این مرکز صورت می گیرد. با این مرکز ما (همجنسگرایان) خود را به جامعه نشان می دهیم و همچنین جایی برای ارتباط و تماس همجنسگرایان با هم درست کرده ایم"

هزینه مالی این فعالیتها از کجا تامین می شود؟ "  کائوس جی ال به هیچ حزب و یا مرکز اقتصادی وابسته نیست و کاملآ مستقل می باشد. اکثر هزینه ها را خود اعضا و فعالان از جیب خود پرداخت می کنند. البته بنیاد استرا ئیآ (1)

( ASTRAEA= A National Lesbian Action Foundation in the United State)

در دو نوبت یکبار چهار هزار و پانصد دلار و یکبار پنج هزار دلار به ما کمک کرد که پول اول صرف خرید کامپیوتر، اسکانر و نمابر شد و پول دوم بخشی از هزینه ایجاد مرکز فرهنگی شد چون ایجاد یک مرکز فرهنگی هزینه ای بیشتر از پنج هزار دلار می طلبد. اما بعد از آن فقط کمک های مالی خود افراد باعث ادامه کار مرکز شده است.

برنامه آینده شما چی هست؟ " ما خوشحالیم که بسیاری از برنامه هایی که فبلآ در دستور کار ما بوده متحقق شده اند. و برای آینده فعلآ یک سری ایده داریم که شامل اینها می شود؛ ایجاد یک مرکز نشر، ایجاد یک مرکز مشاوره روانی، انجمن حقوقدانان مدافع حقوق همجنسگرایان، تشکیل شبکه همبستکی با همجنسگرایان زندانی، یک مرکز بهداشتی، و خانه ای برای نگهداری از سالمندان همجنسگرا.

یکی از دلائل موفقیت سازمانها و تشکلات همجنسگرایان ترکیه همکاری این کشور با اتحادیه اروپاو درخواست عضویت در این اتحادیه است و ناچارآ باید بخش عمده ای از قوانین خود را با قوانین اتحادیه اروپا همسو کند. لغو حکم اعدام در ترکیه، کنار گذاشتن سختگیریهای قبلی در مورد کردهای این کشور، تصویب قوانین بهتر در مورد حقوق زنان و عدم سختگیری در مورد همجنسگرایان همه در این رابطه است اما هشیاری خود همجنسگرایان ترکیه و استفاده از اهرم فشار داخلی و بین المللی به دولت مطبوع خود دلیل عمده موفقیت های آنان می باشد. برای نمونه دولت ترکیه برای همسو کردن قانون مربوط به جرائم خود با قوانین کشورهای اروپا تغییراتی را در قوانین خود وارد کرد اما تبعیض بر اساس گرایش جنسی را مسکوت گذاشت. در نتیجه سازمان کائوس جی ال طی نامه ای به رئیس پارلمان اروپا و دفتر نمایندگی این اتحادیه در ترکیه ارسال و از آنان درخواست کرد که برای وارد کردن ماده ای در مورد جرم دانستن تبعیض بر اساس گرایش جنسی افراد، در مذاکرات خود با دولت ترکیه به این دولت فشار وارد کنند یا در پائیز سال گذشته (2004) بمدت 10 ماه کنفرانسهایی را با موضوع " حقوق بشر و همجنسگرایان ترکیه" در بسیاری از شهرهای این کشور برگزار کرد که دستاوردهای زیادی به همراه داشت.  از جمله برای اولین بار در تاریخ،  دولت ترکیه با ارسال نمایندگان رسمی در این کنفرانسها شرکت کرد، همچنین از سفارتخانه های  کشورهای مختلف هم دعوت شده بود که سفارتخانه های آمریکا، استرالیا، آلمان، نروژ، بریتانیا، دانمارک و هلند نمایندگانی به کنفرانس اعزام کردند. علاوه بر آن، نمایندگان سازمانهای مختلف زنان ترکیه، نمایندگان سازمانهای مختلف حقوق بشر، مشاور سازمان ملل در امور ایدز، نماینده سازمان بهداشت جهانی، انجمن روانپزشکان ترکیه، سازمان عفو بین الملل و رئیس سازمان جهانی همجنسگرایان(ایلگا) هم در این جلسات شرکت نمودند. حضور تعداد زیادی خبرنگار و گزارشگر داخلی و خارجی باعث شد که اخبار این جلسات وسیعآ در وسائل ارتباط جمعی داخلی و خارجی منعکس شود. در ادامه همین تلاشها بود که در ابتدای سال جاری میلادی  هم انجمن حقوق بشر ترکیه کنفرانسی را با موضوع " گرایش جنسی و تبعیض" برگزار کرد که در آن در باره موضوعات " گرایش جنسی و قانون بین الملل" و " حقوق بشر و تبعیض جنسی" و  "جنبش حقوق بشر و حقوق همجنسگرایان در ترکیه" سخنرانی شد.

-----------------------------------------------------------

(1) در کشورهای غربی تعداد زیادی از سازمانها و بنیادهای خیریه مانند هستند که یا توسط همجنسگرایان پولدار و یا بصورت دسته جمعی  و با مشارکت همجنسگرایان ایجاد شده اند. هزینه آنها  هم عمدتآ از طریق هدایا و کمک های مالی خود همجنسگرایان تامین می شود و گاهی هم اتفاق می افتد که همجنسگرایان ارث خود را برای آنها می نویسند. هدف اینگونه بنیادها کمک مالی به گروهها و سازمانهای همجنسگرایان ( گاهی در سطح ملی و گاهی در سطح جهانی) می باشد.، گروههایی که امکان، علاقه و توان کار دارند اما بدلیل مشکل مالی نمی توانند پروژه های خود را به پیش ببرند از اینگونه سازمانها کمک مالی موقت دریافت می دارند.

آدرس سایت کائوس جی ال:

http://www.kaosgl.com/

آدرس سایت لامبدا استانبول:

http://www.lambdaistanbul.org/

سایت آدرس بارها و کلوبهای همجنسگرایان ترکیه که در سایت لمبدا هم میتوانید پیدا کنید:

http://www.lambdaistanbul.org/index.asp?ACTION=home&WHATDO=guide&LNG=ENG